คมคำ: เลโอนาร์โด ดา วินชี

"..ณ แห่งใดจิตวิญญาณไม่ทำงานร่วมกับมือ นั่นแหละไซร้ไร้ซึ่งศิลปะ.."
/เลโอนาร์โด ดา วินชี, Leonardo da Vinci (ค.ศ.1452-1519)
(ภาพเหมือนตัวเองของเลโอนาร์โด เทคนิคชอล์คสีแดง เขียนราวระหว่างปี 1512-1515)

คมคำ: แจ็คสัน พอลลอค

"จิตรกรที่ดีทุกคน ล้วนวาดในสิ่งที่เขาเป็น"
/แจ็คสัน พอลลอค, Jackson Pollock (1912-1956) จิตรกรชาวอเมริกันคนสำคัญแห่งแนวทางศิลปะสำแดงอารมณ์นามธรรม (Abstract expressionism)

คมคำ: มาร์ก ชากาล

"..ในชีวิตของเรานั้นมีสีอยู่สีเดียว เหมือนกันกับที่มีอยู่บนจานสีของจิตรกร ซึ่งสีนี้เองทำให้ชีวิตและศิลปะดำเนินไปได้ นั่นก็คือ สีแห่งความรัก."
/มาร์ก ชากาล, Marc Chagall (ค.ศ.1887-1985) ศิลปินชาวยิว-รัสเซีย ซึ่งต่อมาได้พำนักอยู่ในฝรั่งเศส

คมคำ: อ็องรี มาติส

"..ศิลปินไม่ควรตกเป็นนักโทษ นักโทษของอะไร? ศิลปินไม่ควรตกเป็นนักโทษของตัวเอง นักโทษของสไตล์ นักโทษของชื่อเสียง นักโทษของความสำเร็จ เป็นต้น.."
/อ็องรี มาติส (Henri Matisse) ค.ศ.1869 – 1954, ศิลปิน จิตรกร ประติมากรชาวฝรั่งเศส
(ภาพมาร์ติสกับนกพิราบในสตูดิโอ เมืองวังซ์ ประเทศฝรั่งเศส ถ่ายในปี 1944 : ภาพโดย อ็องรี การ์ตีเย-แบรซง)

เสฐียรโกเศศ-นาคะประทีป

นี่คือเว็บขุมทรัพย์แห่งความรู้ รวมประวัติและผลงานของ ปูชนียบุคคลสองท่าน เสฐียรโกเศศ-นาคะประทีป (พระยาอนุมานราชธน และ พระสารประเสริฐ) สองปราชญ์ผู้รักในการศึกษาหาความรู้ และรักที่จะถ่ายทอดความรู้สู่คนอื่นๆ มีผลงานการเขียนและแปล น่าจะร่วมร้อยเล่ม ครอบคลุมทั้งด้าน ประวัติศาสตร์ ประเพณี วรรณคดี ศิลปะ เชื่อมวัฒนธรรมเก่าให้คนรุ่นหลังได้เห็นค่า โดยเฉพาะเสฐียรโกเศศ จะมีกี่คนในรุ่นนี้ที่ระลึกได้บ้างหนอ ว่าในสมัยที่ท่านเป็นอธิบดีกรมศิลป์ฯ ท่านคือผู้ที่ร่วมกับอ.ศิลป์ ยกฐานะโรงเรียนศิลปากรขึ้นเป็นมหาวิทยาลัยศิลปากรนั่นเอง....สมัยก่อนผมต้องไปหาซื้อหนังสือของท่านตามวังบูรพา หลังๆแม้พิมพ์ใหม่ก็พิมพ์ไม่ครบทุกเล่ม แต่ตอนนี้มีให้โหลดอ่านฟรีด้วยในเว็บนี้ โดยแสกนจากหนังสือเป็นไฟล์ pdf กว่าร้อยเล่ม เชิญลองเลือกโหลดดู มีทั้งสาระ และ บันเทิงให้อ่านครบครันครับ
http://www.sathirakoses-nagapradipa.org/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=1&Itemid=2

Sita Sings the Blues (2008)

เห็นของไทยแล้วพลันนึกถึงอนิเมชั่น Sita Sings the Blues (2008) โดย Nina Paley อนิเมเตอร์ชาวอเมริกัน เนื้อหาจากรามยณะ ดีไซน์สวย และมีลูกเล่นหลากหลาย ทั้งออกแบบตัวละครใหม่ และการใช้จิตรกรรมอินเดีย รวมถึงภาพโปสเตอร์ของอินเดียมาคอลลาจแบบเคลื่อนไหว บัดนี้เขามีให้ดูฟรีแล้วทางยูตูบ เพื่อเชื้อเชิญคนดูช่วยสมทบทุนในการสร้างสรรค์ผลงาน โดยมีเครดิตต้นเรื่องว่า "Your Name Here, present" "in association with, Your Money" เป็นอีกหนึ่งตัวอย่างของการเอาของเก่ามาเล่าใหม่อย่างน่าสนใจครับ

รามเกียรติ์ อนิเมชั่น

สร้างมาน่าจะปีกว่าแล้ว แต่ยังไม่มีตอนใหม่ออกมาให้ชม น่าจะเป็นเพราะงบในการสร้าง "รามเกียรติ์" ฉบับ อนิเมชั่น ฉบับนี้สร้างโดยการใช้จิตรกรรมฝาผนังมาดัดแปลงกับคอมพิวเตอร์ ผลงานของ ameba film มีรายละเอียดประณีตมาก การนำรูปจิตรกรรมมาทำให้เคลื่อนไหวดูเป็นธรรมชาติ ท่วงท่าไม่ติดขัดเลย เนื้อเรื่องก็กระชับใจความดี ดนตรี และบทพากษ์ก็รื่นหู....ถ้ามีข้อเสียก็คือ เสียที่ไม่ทำต่อออกมานี่ล่ะ...นี่เป็นผลงานตัวอย่างที่ดีของการนำสิ่งดีๆที่เรามีอยู่แล้วมาสร้างสรรค์ให้ร่วมสมัย ดังนั้นจะโมเดิร์นตามสากลอย่างไรก็ได้ แต่ถ้าไร้รากมันก็สวยแบบกลวงๆ..... อ่ะ กินเหล้าฝรั่งมันก็อร่อยดี แต่ถ้าเคยกินสาโทจากไหสักครั้ง จะเข้าใจถึงคำว่า "จิตวิญญาณ"!!!

Basho’s Haiku 2

"โอ้ ไม่มีสิ่งใดเกิดขึ้นกับฉัน!
พ้นผ่านเมื่อวานมาได้
ซุปปลาปักเป้า"
/บะโช, 松尾 芭蕉 (พ.ศ.๒๑๘๗-๒๒๓๗) ยอดแห่งกวีไฮกุของญี่ปุ่น
(Basho and His Interpreters: Stanford University Press, 1995)
(รูปวาดท่าน บะโช โดย กวีและจิตรกร บุสน)

The Kiss, Gustav Klimt

เมื่อราวกลางปีที่แล้ว ผมนั่งรถไฟฟ้าใต้ดินที่อโศก เผลอหลับเลยแล้วหลงไปถึงเวียนนา ลงรถงงๆแล้วเดินขึ้นจากสถานี ที่มองเห็นอยู่อีกฝั่งถนนเขียนว่า Belvedere Museum แล้วมีโปสเตอร์ The Kiss ของ Klimt แปะอยู่ เลยคิดว่าไหนๆหลงมาถึงนี่ ควรจะชมเป็นขวัญตาสักที แถมเป็นศิลปินอาร์ต นูโว ในดวงใจอยู่แล้ว..........ล้วงกระเป๋า เทเหรียญ แลกเป็นเงินยูโรได้จำนวนนึง ซื้อตั๋ว 11ยูโร...
ที่อยู่ตรงหน้าคือ The Kiss โดย Gustav Klimt ภาพถูกรักษาในตู้กระจกขนาดใหญ่อย่างดี เห็นแล้วน้ำตาเอ่อ...อธิบายได้ว่ามันจับใจจริง ชายหญิงโอบกอดกันแน่นจนเป็นฟอร์มเดียวกัน แต่ฟอร์มที่เรียบง่ายถูกทำให้น่าสนใจด้วยลวดลายวิจิตร ชุดฝ่ายชายมีลวดลายสี่เหลี่ยมขาวดำและวิบวับด้วยสีเงินจากแผ่นเงินเปลว ฝ่ายหญิงสวมชุดลายวงกลมคล้ายดอกไม้ ความมลังเมลืองเฟื่องฟุ้งของสีทองจากแผ่นทองคำเปลวอันเป็นอิทธิพลที่คลิ้มท์ได้แรงบันดาลใจมาจากงานโมเสกของศิลปะไบเซนไทน์นั้นงดงาม แต่อาจน่าเบื่อไปถ้าเหลืองอร่ามไปทั้งภาพ สีม่วง(ซึ่งเป็นคู่ตรงข้ามสีเหลือง)และสีเขียวของใบไม้หรือต้นหญ้าจึงแทรกอยู่ในบริเวณส่วนล่างของรูปด้วย ความแบนของภาพ ความโดดเด่นของลวดลายตลอดจนองค์ประกอบที่เหมือนจะหลุดเฟรมไปทางข้างบน ล้วนเป็นอิทธิพลจากภาพพิมพ์ญี่ปุ่น ยืนดูอยู่ราวครึ่งชม. ยังไม่จุใจ แต่ก็เกรงใจคนอื่นๆที่มายืนอยู่ข้างหลัง...ครั้นจะถ่ายรูปเขาก็ห้าม จึงจำต้องกลับไปขึ้นรถไฟ หลับสักพักใหญ่ ตื่นมาถึงจตุจักร วาสนาคงซื้อได้แค่งานรีโปรดักติดบ้านหนอเรา....

ไอน์สไตน์ เนื่องด้วยสุนทรีย์

"..มันเป็นไปได้ ที่จะอธิบายทุกๆสิ่ง ด้วยหลักทางวิทยาศาสตร์ แต่มันก็จะไร้สาระและไร้ความหมายไป เหมือนกับการที่เธออธิบายบทเพลงซิมโฟนีของบีโธเฟนว่าเป็นการเปลี่ยนแปลงของคลื่นความดัน.." /อัลเบิร์ต ไอน์สไตน์
(ภาพ: ไอน์สไตน์ แลบลิ้นให้นักข่าวและช่างภาพ หลังงานเลี้ยงฉลองวันเกิดครบรอบ72ปี ในปี 1951; ภาพโดย Arthur Sasse)

Zodiac by Alphonse Mucha

ขอแถมงานของ มูคา อีกภาพครับ "zodiac" หรือ "จักรราศี" เป็นตัวอย่างที่ดีของการใช้ทักษะศิลปะที่น่าดูชม เส้นสายสวยงามไร้ที่ติโดยมิต้องสงสัย บวกกับองค์ประกอบที่คิดวางมาอย่างดี โทนภาพสีน้ำตาลไล่เฉดไปถึงสีเนื้อและสีส้มของเส้นผมที่โดดเด่นกลางภาพ สีเขียวของหมู่แมกไม้ที่สร้างรายละเอียดวิจิตรแต่ยังคงกลมกลืนกับสีน้ำตาล ทีนี้พอถึงรัศมีตรงกลาง ศิลปินใช้สีน้ำเงินฟ้าเข้ามาขัดทำให้ผมสีส้มเด่นขึ้นมาอย่างแยบคาย และยังกระจายสีชุดนี้ไปยังพระอาทิตย์ พระจันทร์ที่อยู่ข้างล่างแต่หม่นสีลงหน่อยให้เกิดสมดุลย์ ที่สำคัญในภาพนี้จะเห็นการออกแบบสัญลักษณ์ ราศีต่างๆ ซึ่งตรงภาพราศีนี้เอง ศิลปินแบ่งวงกลมเล็กไว้เกินจำนวน12ราศี ถ้าหารพื้นที่ด้วยสายตาจะเห็นว่ามี14วง เพื่อแก้ปัญหาที่ศีรษะสตรีจะบังไปส่วนหนึ่ง วิธีนี้จึงเห็น12ราศีครบ(แม้2อันริมสุดจะเห็นแค่ขอบ) เห็นทักษะและฝีมือแบบนี้แล้ว ขอกราบคุณมูคางามๆเลยครับ

Alphonse Mucha

เมื่อพูดถึง อาร์ต นูโว (Art Nouveau) ศิลปินคนแรกที่แว้บเข้ามาในความคิดของหลายๆท่านน่าจะมีผู้นี้อยู่เป็นแน่ อัลฟอนส์ มูคา(Alphonse Mucha), (24 กรกฎาคม 1860 – 14 กรกฎาคม 1939) ศิลปินชาวเชกผู้นี้ได้สร้างอิทธิพลต่อแนวทางศิลปะขึ้นมาใหม่ โดยแต่แรกนั้นเรียกกันว่า "มูคา สไตล์" ซึ่งต่อมาได้กลายเป็น "อาร์ต นูโว" อันแพร่หลายไปทั่วยุโรป
มูคามีผลงานมากมาย ทั้งงานจิตรกรรม งานภาพประกอบ งานดีไซน์ต่างๆ โดยเฉพาะที่แพร่หลายไปได้กว้างขวางและรวดเร็วที่สุดก็คืองานออกแบบโปสเตอร์ของเขา ถ้าจะมีศิลปินสักคนหนึ่งที่ผมจะนึกถึงผลงานอันสามารถใช้คำว่า"งามวิจิตร"แล้วล่ะก็ มูคา คืออันดับต้นๆเลยล่ะครับ (ซ้าย:สเก็ตงานออกแบบโคมไฟ, กลาง:โปสเตอร์โดย มูคา พิมพ์โดยนายช่างพิมพ์ Ferdinand Champenois(ซึ่งโฆษณาที่อยู่ไว้เสร็จสรรพ), ขวา: สร้อยคอดอกโคมญี่ปุ่น(Fuchsia necklace) ออกแบบโดยมูคา ทำโดยนายช่างทองและเครื่องประดับ Georges Fouquet

Kimagure Orange Road

สมัยหนุ่มน้อยผมเก็บตังค่าขนม ค่อยๆสะสมการ์ตูนเรื่องนี้ "ออเร้นจ์โรด ถนนสายนี้เปรี้ยว"(Kimagure Orange Road ) ใครบ้างจะไม่ชอบ อะยุคะวะ มะโดะกะ นางเอกสุดเซ็กซี่(อย่างน้อยก็ในสมัยนั้นนะ แต่อย่ามาเทียบกับการ์ตูนสมัยนี้เลย) นอกจากมังงะสนุกถูกใจวัยกระเตาะแล้ว ทีวีช่อง3ก็มีฉบับอนิเมะให้ดูด้วย ส่วนที่ถูกใจผมเป็นพิเศษคือภาพงานดีไซน์ตัวละครของ อ.อะเคะมิ ทะคะดะ ผู้เป็นคนควบคุมโปรเจคฉบับอนิเมะ(ตัวมังงะนั้นวาดโดย อ.อิซุมิ มัทซึโมะโตะ) ผลงานที่เห็นเป็นภาพสีน้ำสวยงามของ ออเร้นจ์โรด ส่วนใหญ่เป็นฝีมือของ อ.ทะคะดะ ซึ่งมีส่วนทำให้เรื่องนี้โด่งดังยิ่งขึ้นไปอีก ผมเองตอนนั้นพยายามวาดเลียนแบบแต่ไม่ได้เรื่องเลย (ทุกวันนี้ก็ยังคงวาดให้นุ่มนวลแบบนี้ไม่ได้สิน่า)
(ซ้าย:ภาพจากมังงะโดย อิซุมิ มัทซึโมะโตะ, ขวา:ภาพสีน้ำโดย อะเคะมิ ทะคะดะ)

ความรู้

Ars longa, vita brevis

"Ars longa, vita brevis, occasio praeceps, experimentum periculosum, iudicium difficile." ภาษาลาติน ซึ่งแปลมาจาก ต้นฉบับตำราในภาษากรีก ของ ฮิปพอคราทีส ชาวกรีก ผู้ถูกยกย่องให้เป็น บิดาแห่งการแพทย์ตะวันตก อันที่จริง ars ในความหมายเดิมไม่ได้หมายถึงวิจิตรศิลป์ แต่หมายถึง เทคนิค, วิชา โดยเฉพาะในบริบทนี้ที่เกี่ยวข้องกับการแพทย์ ประโยคเต็มจึงแปลได้ว่า "วิชานั้นยาวนาน(ในการเรียนรู้) ชีวิตมนุษย์แสนสั้น โอกาสมีเพียงชั่วครู่ การทดลองล้วนอันตราย การวินิจฉัยนั้นยากยิ่ง" แต่กระนั้นในบริบทของชาวศิลปะ ars จะแปลว่า วิจิตรศิลป์ ก็น่าจะเข้าใจได้ดี ดังที่อ.ศิลป์ได้อธิบายว่า " ..ชีวิตสลาย อาณาจักรพินาศ ผลประโยชน์ของบุคคลมลายหายสิ้นไป...ศิลปะอันเป็นผลงานทางด้านพุทธิปัญญาของมนุษย์ คือสิ่งเดียวเท่านั้นที่ทำให้ชีวิตมนุษย์มีคุณค่า และจะดำรงคงอยู่ซึ่งประจักษ์พยานแห่งกิจกรรม และความมีปัญญาของตนไว้...นอกจากนี้แล้วก็เป็นสิ่งลวงทั้งสิ้น.."
15 กันยายน...สุขสันต์ครบรอบวันเกิดครับอาจารย์........

พ.บางพลี

คุณเอ้แห่ง วนิลาอินดัสทรี่ ส่งหนังสือหนูจ๋าและเบบี้มาให้ผมช่วยเก็บรักษาให้(ขอบคุณและยินดีครับ)ผมเปิดดูในเบบี้ นอกจากจะมีงานเขียนของอาวัฒน์ แล้วยังมีนิยายภาพของคุณ พ.บางพลี นักเขียนการ์ตูนไทยท่านสำคัญคนหนึ่งในวงการยุคต้นๆ ลายเส้นของการ์ตูนไทยยุคก่อนนั้นได้อิทธิพลจากการ์ตูนอเมริกัน คือมีรายละเอียด แสงเงา กายวิภาคสมจริง เรื่อง"ศรีธนญชัย"ในเล่มนี้ผมเห็นมีรวมเล่มพิมพ์ด้วยแต่คงหาชมยากเต็มที ใครมีกองหนังสือเก่าที่บ้าน ค้นดูอาจมีสมบัติซ่อนอยู่นะครับ

Ikkyu's poem

"..ผืนป่าและทุ่งหญ้า โขดหินและวัชพืช มิตรแท้ของฉัน
ทางเถื่อนแห่งเมฆบ้ามิเคยแปรเปลี่ยน
ผู้คนคิดว่าฉันเสียสติ แต่ฉันมิใส่ใจ
หากฉันคือผีร้ายบนโลกนี้ ใยต้องหวาดหวั่นปรโลก

ทุกวัน นักบวชทั้งหลายตรึกตรองพระธรรมอย่างละเอียดละออ
และสวดพระสูตรอันซับซ้อนอยู่อย่างมิรู้จบ
ทว่าก่อนทำเช่นนั้น พวกเขาควรเรียนรู้ว่า
จะอ่านจดหมายรักซึ่งส่งมาโดยสายลมและสายฝน โดยหิมะและพระจันทร์ ได้อย่างไร.."

/พระอาจารย์ อิคคิว โซจุน,(一休宗純) (พ.ศ.๑๙๓๗-๒๐๒๔) แห่งพุทธศาสนานิกายเซ็นในญี่ปุ่น ในบทกวีท่านเรียกตนเองว่า เคียวอุน(狂雲) แปลตรงตัวว่า เมฆบ้า (Crazy Cloud)
(Wild Ways; White Pine Press, 2003)
(ภาพเขียนท่านอิคคิว โดย โบกุซะอิ ซึ่งเป็นศิษย์ของท่าน, ปัจจุบันเป็นสมบัติของพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติที่โตเกียว)

Basho’s Haiku

" ตายลงอีกไม่ช้า ไม่เห็นสัญญาณล่วงหน้า เสียงร้องของจั๊กจั่น"

/บะโช, 松尾 芭蕉 (พ.ศ.๒๑๘๗-๒๒๓๗) ยอดแห่งกวีไฮกุของญี่ปุ่น
(Basho’s Haiku: State University of New York Press, 2004)
(รูปประติมากรรม ท่านบะโช ที่วัดชูซอนจิ(中尊寺) เมืองฮิระอิซุมิ ประเทศญี่ปุ่น)

Lin yong

หลิน โยวง, 林墉, Lin yong (พ.ศ.๒๔๘๕-) จิตรกรร่วมสมัยชาวจีน ผลงานแสดงถึงทักษะฝีมืออย่างสูง(มาก) โดยเฉพาะภาพเหมือนบุคคลซึ่งเขียนด้วยหมึกและสีน้ำอันเป็นเทคนิคประเพณีของจีน ในแบบกายวิภาคเหมือนจริงอย่างตะวันตก อันเป็นแนวทางที่ศิลปินจีนในยุคสาธารณรัฐ ช่วงต่อวัฒนธรรมเก่ากับใหม่หลายคนแสดงออกในผลงาน ผมรู้จักงานของลุงหลิน เมื่อสิบปีก่อน จากหนังสือในหอสมุดศิลปากร ถึงกับประทับใจมาจนทุกวันนี้ จำได้ว่าภาพวาดรูปสตรีท่านนี้ มีขนาดสูงท่วมหัวเลยทีเดียว ไม่ง่ายที่จะคุมเส้น น้ำหนักและการซึมของสีน้ำ บนภาพใหญ่เช่นนี้
(หนังสือชุดนี้ชื่อ Contemporary Chinese artists เป็นชุดมี 15 เล่ม หาดูยากหน่อย แต่อาจมีตามหอสมุดมหาวิทยาลัยครับ)

เรียกแบบญี่ปุ่น

"เรียกแบบญี่ปุ่น" ของ สนพ.ภาษาและวัฒนธรรม สมาคมส่งเสริมเทคโนโลยี (ไทย-ญี่ปุ่น)
เจ้านี้ออกหนังสือมาราคา ค่อนข้างสูงทุกเล่ม แต่คุณภาพก็ดีสมราคาจริงครับ เล่มนี้325บาท หนา166หน้า พิมพ์สี่สีบนกระดาษอาร์ตมัน กราฟฟิก จัดรูปญี่ปุ๊น ญี่ปุ่น ว่าด้วยคำเรียกสิ่งต่างๆในภาษาญี่ปุ่น ตั้งแต่หมวดของกิน เสื้อผ้า เครื่องดนตรี ไปถึงวัดวาอาราม ฯลฯ มีอักษรคันจิ และฮิระงะันะให้ด้วย(ผมก็อ่านไม่ ออกอยู่ดี) เป็นหนังสือเรียนรู้วัฒนธรรมที่อ่านเพลินครับ อ่านแล้วคิดถึงของไทยๆของเราบ้าง